Hồ sơ thiết kế ghi “cao su”, báo giá ghi “cao su”, còn polymer nào thì không ai ghi. Giữa cao su tự nhiên và cao su tổng hợp, câu cần trả lời trước là vị trí đó có dầu, ozone hay nhiệt hay không. Cao su tự nhiên đàn hồi rất cao nhưng kém dầu, kém ozone và chịu nhiệt tối đa khoảng +80 °C. Cao su tổng hợp, còn gọi là cao su nhân tạo, gồm nhiều họ polymer. Mỗi họ vá một điểm yếu của cao su tự nhiên rồi lại thua ở chỗ khác. Phần dưới đặt hai nhóm cạnh nhau và chỉ cách đối chiếu bằng phiếu thí nghiệm khi nhận hàng.
Cần chốt polymer cho gối cầu, gioăng, đệm hoặc cao su tấm?
Gửi bản vẽ, kích thước và môi trường làm việc để nhận báo giá kèm phương án vật liệu hoặc gọi 0901.608.533.
Cao su tự nhiên và cao su tổng hợp khác nhau ở đâu?
Cao su tự nhiên lấy từ mủ cây, mạnh về đàn hồi, độ bền kéo và chịu mài mòn, nhưng yếu khi gặp dầu, ozone, thời tiết và nhiệt. Cao su tổng hợp là cả một nhóm vật liệu nên không có đáp án chung. Mỗi họ hơn ở tiêu chí này, kém ở tiêu chí khác.
| Tiêu chí | Cao su tự nhiên (NR) | Cao su tổng hợp |
|---|---|---|
| Nguồn gốc | Mủ cây Hevea brasiliensis | Tổng hợp từ các monome như isoprene, butadiene, chloroprene, isobutylene |
| Độ đàn hồi, độ bền kéo | Rất cao, đàn hồi và độ bền kéo đều thuộc nhóm đầu | Tùy họ; SBR chịu mài mòn tốt nhưng kém đàn hồi hơn NR |
| Ozone, thời tiết | Kém | EPDM, CR, butyl từ tốt đến rất tốt |
| Dầu, nhiên liệu | Kém | NBR rất tốt; CR trung bình; EPDM kém |
| Nhiệt độ cao | Tối đa khoảng +80 °C | Tùy họ; EPDM giữ tính chất tốt hơn NR khi nóng |
| Nhiệt độ thấp | Tốt, đến khoảng −50 °C | Tùy họ và công thức |
Dải nhiệt của cao su tự nhiên lấy từ tài liệu kỹ thuật của Walker Rubber và đổi theo công thức pha chế. Số có giá trị với từng lô hàng là số trên phiếu thí nghiệm. Định nghĩa và lịch sử hai nhóm đã có ở bài cao su tổng hợp là gì và cao su tự nhiên là gì, ở đây không nhắc lại.
Những chỗ cao su tự nhiên vẫn được chọn
Cao su tự nhiên chưa bị thay hẳn vì ba lý do. Nó đàn hồi cao mà ít nóng lên khi bị nhún lặp lại. Độ bền kéo tốt, còn tăng thêm khi vật liệu bị kéo giãn. Sau thời gian dài chịu tải, nó vẫn giữ được hình dạng. Tài liệu của Walker Rubber đưa gối đỡ, đệm chống rung và tấm cách ly địa chấn vào nhóm ứng dụng điển hình.
Với gối cầu thì chuyện còn cụ thể hơn. Gối cầu cao su cốt bản thép theo AASHTO M251 dùng polychloroprene (CR) hoặc cao su thiên nhiên polyisoprene nguyên sinh. Hồ sơ thiết kế của từng dự án chỉ định một trong hai. Ghi “cao su tự nhiên” hay “cao su tổng hợp” trên đơn vật tư vì thế chưa đủ để nghiệm thu.
Nói thẳng:
Có tài liệu viết cao su tự nhiên và cao su tổng hợp “đặc tính gần như ngang nhau”. Đừng dùng câu đó khi duyệt vật tư. Cao su tự nhiên kém dầu, ozone và nhiệt. Mỗi họ tổng hợp lại mạnh ở một môi trường và yếu ở môi trường khác. Hai chữ “tự nhiên” hay “tổng hợp” trên báo giá không cho biết tấm chịu dầu hay chịu nhiệt, chỉ hợp chất ghi trên phiếu thí nghiệm mới cho biết. Cao Su Kỹ Thuật Sài Gòn cung cấp vật tư cho những dự án như Cầu Ba Điền trên đường DT747a và Cảng Hoàng Giang. Gối cầu và đệm ngoài trời ở đó có môi trường khác hẳn nhau. Mỗi lô đều kèm CO-CQ, phiếu thí nghiệm và ISO để đối chiếu.
Mỗi họ cao su tổng hợp vá điểm yếu nào của cao su tự nhiên?
IR (polyisoprene tổng hợp) là họ gần cao su tự nhiên nhất. SBR rẻ và chịu mài mòn, BR mềm hơn ở nhiệt thấp, EPDM và butyl chịu ozone, NBR và CR lo phần dầu. Họ nào cũng phải trả giá ở một tiêu chí khác, và cột “đánh đổi” trong bảng mới là phần cần đọc kỹ.
| Họ cao su | Hơn cao su tự nhiên ở | Đánh đổi |
|---|---|---|
| IR (polyisoprene tổng hợp) | Gần NR nhất; thay được NR ở hầu hết ứng dụng | Không thay được ở các yêu cầu khắt khe nhất |
| SBR | Giá cạnh tranh, chịu mài mòn tốt | Kém đàn hồi hơn, sinh nhiệt nhiều hơn khi biến dạng lặp |
| BR (polybutadiene) | Đàn hồi hơn, mềm hơn ở nhiệt thấp | Kém độ dai, vết cắt dễ lan; thường pha với NR hoặc SBR |
| EPDM | Giữ tính chất khi nóng, chịu oxy hóa và ozone, kháng hóa chất rộng | Kém trong dầu; cơ tính yếu hơn NR; khó dán dính |
| Butyl (IIR) | Kín khí, chịu ozone và thời tiết | Độ dai kém NR ở một số tiêu chí |
| NBR, CR | Chịu dầu (NBR rất tốt, CR trung bình) | NBR kém ngoài trời; CR chịu dầu chưa bằng NBR |
Bốn họ hay gặp nhất ở vật tư công trình là NBR, EPDM, CR và SBR. Bài chọn NBR, EPDM, CR hay SBR cho công trình so sánh riêng bốn họ này. Cần nền tảng về các nhóm sản phẩm thì xem bài cao su kỹ thuật là gì và phân loại.
Chọn theo tình huống: nên loại họ nào trước
Cách nhanh nhất là loại trừ. Có dầu hoặc nhiệt trên khoảng 80 °C thì cao su tự nhiên ra khỏi danh sách. Ngoài trời nắng, nhiều ozone thì xét EPDM hoặc CR. Môi trường sạch mà tải động lặp liên tục thì cao su tự nhiên mới đáng giữ. Bảng dưới là hướng chọn ban đầu, không thay hồ sơ thiết kế.
| Tình huống | Hướng chọn | Lý do |
|---|---|---|
| Gối cầu cao su cốt bản thép | CR hoặc cao su tự nhiên, theo hồ sơ thiết kế | AASHTO M251 nêu cả hai polymer |
| Tiếp xúc dầu, nhiên liệu | NBR; CR ở mức trung bình; tránh NR | NR kém dầu, kém nhiên liệu |
| Ngoài trời, nắng, ozone | EPDM, CR | NR kém ozone và thời tiết, cần công thức bảo vệ |
| Hơi nước, nước nóng, nhiệt cao | EPDM | NR tối đa khoảng +80 °C |
| Chống rung, giảm chấn tải động lặp | NR hoặc IR, nếu không có dầu và ozone nặng | Đàn hồi cao, ít sinh nhiệt |
| Mài mòn | NR, SBR | NR mài mòn tốt; SBR chịu mài mòn và giá cạnh tranh |
Năm bước từ môi trường làm việc đến phiếu thí nghiệm
Thứ tự đi từ chỗ dễ sai nhất, là chọn theo tên sản phẩm, đến chỗ chỉ lộ ra ở công trình, là lô sai hợp chất. Làm đủ năm bước thì hai điểm này đều bị chặn trước khi hàng ra khỏi kho.
- Ghi tác nhân mạnh nhất tại vị trí dùng: dầu, ozone và nắng, nhiệt độ cao nhất và thấp nhất, tải. Mọi bước sau dựa vào đây. Chỉ ghi tên sản phẩm thì đơn hàng sẽ chọn theo thói quen.
- Loại những họ chắc chắn không chịu được. Có dầu thì bỏ cao su tự nhiên và EPDM. Nhiệt trên khoảng 80 °C thì bỏ cao su tự nhiên. Loại trừ dễ làm hơn tìm họ tốt nhất, và tránh được lỗi đặt NR vào chỗ có dầu, nơi hợp chất xuống cấp sớm.
- Xét tải động. Nếu môi trường sạch và vị trí bị nhún lặp liên tục, cao su tự nhiên hoặc IR vẫn nên giữ lại. SBR đặt vào đây sẽ nóng lên nhiều hơn cao su tự nhiên.
- Bám hồ sơ thiết kế và tiêu chuẩn của hạng mục, ví dụ AASHTO M251 hoặc TCVN 10308:2014 với gối cầu. Hồ sơ đã chỉ định polymer nào thì lúc nghiệm thu chỉ có một đáp án.
- Kiểm phiếu thí nghiệm khi nhận hàng. So polymer, độ cứng (Shore A hoặc IRHD) và cường độ kéo đứt (MPa) với bản quy cách đã duyệt. Lô lệch hợp chất mà không kiểm ở bước này thì chỉ lộ ra khi đã nằm trong công trình.
Gửi gì để báo giá đúng polymer
Sáu thông tin dưới đây quyết định hợp chất, khuôn và thời gian sản xuất. Gửi đủ ngay từ đầu thì báo giá đi kèm phương án vật liệu, khỏi hỏi lại nhiều vòng.
| Thông tin gửi kèm | Quyết định điều gì |
|---|---|
| Hạng mục, kích thước hoặc bản vẽ | Dùng khuôn có sẵn hay khuôn riêng |
| Môi trường: dầu, nước thải, nước mặn, ngoài trời | Họ polymer của hợp chất |
| Nhiệt độ làm việc thấp nhất và cao nhất | Giới hạn họ polymer |
| Tải trọng, yêu cầu biến dạng | Độ cứng và kết cấu sản phẩm |
| Tiêu chuẩn nghiệm thu yêu cầu | Bộ chỉ tiêu thử trên phiếu thí nghiệm |
| Số lượng | Hàng tiêu chuẩn có sẵn hay hàng gia công |
Cao Su Kỹ Thuật Sài Gòn bán lẻ hàng tiêu chuẩn có sẵn quy cách và nhận gia công theo bản vẽ, khuôn riêng. Số lượng và giá gia công trao đổi trực tiếp khi nhận bản vẽ. Mỗi lô kèm CO-CQ, phiếu thí nghiệm và ISO, giao hàng công trình toàn quốc. Thời gian sản xuất tùy số lượng, ghi trong hợp đồng báo giá. Công ty chỉ cung cấp vật tư, không nhận hạng mục ngoài danh mục sản phẩm.
Ba con số về năng lực cung ứng
- 15+ năm kinh nghiệm cung ứng vật tư cầu cảng của kỹ sư phụ trách A. Mạnh.
- 14 dự án nêu tên công trình và hạng mục trên trang dự án.
- 3 loại chứng từ kèm hàng: CO-CQ, phiếu thí nghiệm, ISO.
Câu hỏi thường gặp về cao su tự nhiên và cao su tổng hợp
1. Giá sản phẩm làm từ cao su tự nhiên và cao su tổng hợp khác nhau thế nào?
Công ty không công bố giá cố định vì giá đổi theo từng đơn: họ polymer, kích thước hoặc bản vẽ, số lượng, khuôn có sẵn hay khuôn riêng. Chưa cùng điều kiện thì chưa nên mặc định loại nào rẻ hơn. Gửi bản vẽ và môi trường làm việc qua trang báo giá hoặc gọi 0901.608.533 để nhận báo giá chính xác kèm phương án vật liệu.
2. Cao su nhân tạo và cao su tổng hợp có phải một không?
Cùng một nhóm. Hai tên đều chỉ cao su làm từ nguyên liệu hóa học thay vì mủ cây, và cả bài dùng “tổng hợp” vì cách gọi đó phổ biến hơn. Khi đặt hàng, đừng ghi chung chung. Hãy ghi đúng tên họ như NBR, EPDM, CR hay SBR.
3. Cao su tự nhiên có chịu dầu không?
Không. Cao su tự nhiên kém trong dầu, nhiên liệu, mỡ và dung môi không phân cực. Vị trí có dầu thường xét NBR, hoặc CR nếu yêu cầu ở mức trung bình. Ghi loại dầu và nhiệt độ vào yêu cầu thay vì chỉ ghi “chịu dầu”.
4. Cao su tự nhiên chịu được nhiệt độ bao nhiêu?
Tài liệu kỹ thuật nêu khoảng −50 °C đến +80 °C, đổi theo công thức pha chế. Vượt ngưỡng +80 °C thì nên xét họ khác như EPDM. Với từng lô, số có giá trị là số trên phiếu thí nghiệm kèm hàng.
5. Gối cầu cao su dùng cao su tự nhiên hay cao su tổng hợp?
Cả hai đều được. AASHTO M251 dùng polychloroprene (CR, loại tổng hợp) hoặc polyisoprene thiên nhiên nguyên sinh, và hồ sơ thiết kế của từng dự án chỉ định một loại. Trước khi nhận gối, đối chiếu polymer ghi trên phiếu thí nghiệm với yêu cầu thiết kế.
6. Cao su tổng hợp có thay được hoàn toàn cao su tự nhiên không?
Chưa hoàn toàn. Polyisoprene tổng hợp (IR) thay được cao su tự nhiên ở hầu hết ứng dụng, trừ các yêu cầu khắt khe nhất. Các họ khác như SBR hay EPDM chỉ thay được ở những môi trường nhất định. Đổi lại họ mất một tiêu chí khác, nên vẫn phải chọn theo tác nhân tại vị trí dùng.
7. Có nhận gia công cao su theo bản vẽ và hợp chất riêng không?
Có. Cao Su Kỹ Thuật Sài Gòn nhận gia công theo bản vẽ, khuôn riêng. Số lượng và giá gia công trao đổi trực tiếp: gửi bản vẽ qua trang báo giá hoặc gọi 0901.608.533. Thời gian sản xuất tùy số lượng, ghi trong hợp đồng báo giá.
Đang cần chốt polymer cho một hạng mục?
Gửi bản vẽ, kích thước và môi trường làm việc để nhận báo giá. Cao Su Kỹ Thuật Sài Gòn báo giá kèm phương án hợp chất và hồ sơ CO-CQ, phiếu thí nghiệm, ISO cho nghiệm thu.
